Mãn kinh là một dấu mốc tự nhiên trong cuộc đời người phụ nữ. Tuy nhiên, những thay đổi ở giai đoạn này có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ, tâm trạng và đời sống tình dục. Hiểu đúng về mãn kinh giúp bạn nhận biết các dấu hiệu thường gặp và chủ động chăm sóc sức khỏe.
1. Mãn kinh là gì?
Mãn kinh là tình trạng chấm dứt kinh nguyệt vĩnh viễn do suy giảm chức năng, không hồi phục của buồng trứng. Mãn kinh tự nhiên được xác định khi người phụ nữ không có kinh nguyệt trong 12 tháng liên tiếp, không do mang thai, bệnh lý hoặc can thiệp y tế.
Phần lớn phụ nữ trải qua mãn kinh trong độ tuổi 45 đến 55. Thời điểm này khác nhau ở mỗi người. Mãn kinh cũng có thể xảy ra sau phẫu thuật cắt bỏ hai buồng trứng hoặc một số phương pháp điều trị như hóa trị, xạ trị.
Mãn kinh chia làm 3 giai đoạn trước, trong và sau mãn kinh
Cần phân biệt ba khái niệm:
Tiền mãn kinh: Giai đoạn chuyển tiếp khi hoạt động buồng trứng và nồng độ nội tiết tố biến động. Kinh nguyệt bắt đầu thay đổi và các triệu chứng có thể xuất hiện.
Mãn kinh: Dấu mốc được xác nhận sau 12 tháng liên tiếp không có kinh nguyệt.
Hậu mãn kinh: Khoảng thời gian sau khi mãn kinh được xác định. Một số triệu chứng vẫn có thể tiếp diễn.
2. Những dấu hiệu tiền mãn kinh và mãn kinh thường gặp
Mức độ biểu hiện khác nhau ở mỗi phụ nữ. Có người chỉ gặp thay đổi nhẹ nhưng có người bị ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt và công việc.
2.1. Thay đổi kinh nguyệt
Chu kỳ có thể ngắn hơn, dài hơn hoặc bỏ qua một số tháng. Lượng máu kinh cũng có thể thay đổi. Tuy nhiên, không nên mặc định mọi tình trạng ra máu bất thường đều do tiền mãn kinh.
2.2. Bốc hỏa và đổ mồ hôi đêm
Bốc hỏa là cảm giác nóng bừng đột ngột ở mặt, cổ hoặc ngực, có thể kèm vã mồ hôi và hồi hộp. Khi xảy ra về đêm, triệu chứng dễ làm gián đoạn giấc ngủ.
2.3. Khó ngủ và thay đổi tâm trạng
Bạn có thể khó vào giấc, thức giấc nhiều lần hoặc cảm thấy mệt mỏi vào ban ngày. Lo âu, dễ cáu gắt, giảm tập trung và hay quên cũng có thể xuất hiện. Những biểu hiện này thường chịu tác động đồng thời của nội tiết, giấc ngủ và áp lực cuộc sống.
2.4. Khô âm đạo và thay đổi đời sống tình dục
Suy giảm estrogen có thể gây khô, kích ứng hoặc đau rát khi quan hệ. Một số phụ nữ giảm ham muốn nhưng mức độ còn phụ thuộc vào sức khỏe, tâm lý và mối quan hệ.
Ngoài ra, phụ nữ có thể gặp đau cơ khớp, thay đổi phân bố mỡ cơ thể hoặc các triệu chứng tiết niệu. Không phải ai cũng có đầy đủ các dấu hiệu trên.
3. Mãn kinh ảnh hưởng thế nào đến sức khỏe lâu dài
Bên cạnh các triệu chứng trước mắt, giai đoạn này cần được quan tâm ở những khía cạnh sau:
Sức khỏe xương: Suy giảm estrogen làm tăng tốc độ mất xương, góp phần gia tăng nguy cơ loãng xương và gãy xương.
Sức khỏe tim mạch: Nguy cơ tim mạch có thể thay đổi sau mãn kinh. Việc theo dõi huyết áp, mỡ máu và các yếu tố nguy cơ là cần thiết.
Sức khỏe tình dục: Khô âm đạo và đau khi quan hệ có thể ảnh hưởng đến sự gần gũi. Mãn kinh không đồng nghĩa với chấm dứt đời sống tình dục và các khó chịu này có thể được hỗ trợ điều trị.
4. Chẩn đoán mãn kinh có cần xét nghiệm nội tiết?
Bác sĩ thường đánh giá dựa trên tuổi, đặc điểm kinh nguyệt, triệu chứng và tiền sử sức khỏe. Ở phụ nữ từ 45 tuổi trở lên có biểu hiện điển hình, thường không cần xét nghiệm nội tiết để xác định tiền mãn kinh hoặc mãn kinh.
Xét nghiệm có thể được cân nhắc ở người trẻ hơn hoặc khi cần làm rõ nguyên nhân. AMH không phải xét nghiệm thường quy để chẩn đoán mãn kinh ở phụ nữ từ 45 tuổi trở lên.
5. Chăm sóc và điều trị triệu chứng mãn kinh
Mục tiêu chăm sóc là giảm khó chịu, duy trì chất lượng sống và quản lý nguy cơ sức khỏe. Phương án cần phù hợp với từng người.
5.1. Duy trì lối sống lành mạnh
Ăn uống cân bằng và ưu tiên thực phẩm giàu canxi.
Vận động đều đặn, kết hợp đi bộ với các bài tập tăng sức mạnh cơ.
Giữ lịch ngủ ổn định và phòng ngủ thoáng mát.
Không hút thuốc, hạn chế rượu bia.
Chia sẻ với người thân và tìm sự hỗ trợ khi căng thẳng kéo dài.
Chất dưỡng ẩm âm đạo hoặc chất bôi trơn phù hợp có thể hỗ trợ giảm khô rát. Nếu triệu chứng kéo dài, bạn nên được thăm khám.
5.2. Điều trị theo chỉ định
Liệu pháp hormone mãn kinh, thường gọi là HRT, có thể giúp giảm bốc hỏa và các triệu chứng liên quan. Estrogen tại chỗ có thể được cân nhắc cho triệu chứng âm đạo hoặc tiết niệu. Người còn tử cung sử dụng estrogen toàn thân thường cần phối hợp progestogen để bảo vệ nội mạc tử cung.
Các phương pháp không dùng hormone và liệu pháp nhận thức hành vi cũng có thể được lựa chọn tùy triệu chứng.
Bác sĩ cần cân nhắc tuổi, tiền sử bệnh, loại thuốc và đường dùng để sử dụng an toàn nhất. HRT không được chỉ định chỉ để phòng ngừa bệnh tim mạch.
6. Thời điểm thăm khám phù hợp
Bạn nên chủ động thăm khám khi:
Bốc hỏa, mất ngủ hoặc thay đổi tâm trạng ảnh hưởng đến sinh hoạt.
Khô âm đạo, đau khi quan hệ hoặc triệu chứng tiết niệu kéo dài.
Kinh nguyệt ra nhiều hơn trước hoặc có kiểu ra máu bất thường.
Có dấu hiệu nghi ngờ mãn kinh trước 45 tuổi.
Bất kỳ tình trạng ra máu âm đạo nào sau mãn kinh đều cần được kiểm tra, kể cả chỉ xảy ra một lần hoặc lượng máu rất ít. Nguyên nhân có thể là lành tính nhưng cần loại trừ bệnh lý nghiêm trọng, trong đó có ung thư nội mạc tử cung.
Mãn kinh là giai đoạn tự nhiên nhưng bạn không cần âm thầm chịu đựng những khó chịu kéo dài. Chủ động tìm hiểu và trao đổi với bác sĩ ngay từ khi xuất hiện triệu chứng giúp lựa chọn cách chăm sóc phù hợp.
